مقدمه
حسابداری ارزهای دیجیتال زمانی اهمیت پیدا میکند که یک شرکت یا کسبوکار رمزارزی مانند بیتکوین نگهداری کند، آن را بخرد یا بفروشد، بابت فروش کالا و خدمات رمزارز دریافت کند یا برای انجام یک معامله از دارایی دیجیتال استفاده کند. در چنین شرایطی فقط ثبت مبلغ خرید یا فروش کافی نیست؛ ابتدا باید مشخص شود دارایی دیجیتال از نظر حسابداری چه ماهیتی دارد، با چه مبلغی شناسایی میشود و تغییر ارزش یا فروش آن چگونه در صورتهای مالی منعکس خواهد شد.
یکی از اشتباهات رایج این است که همه رمزارزها را مانند ارزهای خارجی در نظر بگیریم و تغییر قیمت آنها را «سود و زیان تسعیر ارز» بنامیم. این رویکرد همیشه صحیح نیست. در چارچوب استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی، برای آن دسته از رمزارزهایی که ویژگیهای بررسیشده توسط کمیته تفسیر IFRS را دارند، بسته به هدف نگهداری میتواند استاندارد موجودیها یا داراییهای نامشهود مطرح شود.
از طرف دیگر، بیتکوین، یک استیبلکوین، توکنی که برای دارنده حق قراردادی ایجاد میکند و سایر انواع دارایی دیجیتال الزاماً از نظر حسابداری ماهیت یکسانی ندارند. بنابراین اولین قدم در حسابداری، شناخت ماهیت خود دارایی و هدف کسبوکار از نگهداری آن است.
در ادامه بررسی میکنیم حسابداری ارزهای دیجیتال چگونه انجام میشود، رمزارز در چه حسابی ثبت میشود، خرید و فروش آن چه ثبتهایی دارد، کارمزد شبکه چگونه ثبت میشود و کسبوکارها باید چه اسناد و مدارکی را نگهداری کنند.
حسابداری ارزهای دیجیتال چیست؟
حسابداری ارزهای دیجیتال مجموعه فرآیندهایی است که برای شناسایی، ثبت، اندازهگیری، کنترل و گزارش معاملات و داراییهای رمزارزی یک کسبوکار انجام میشود.
این فرآیند میتواند رویدادهایی مانند موارد زیر را پوشش دهد:
- خرید رمزارز با وجه نقد؛
- فروش رمزارز؛
- دریافت رمزارز بابت فروش کالا یا خدمت؛
- پرداخت با رمزارز؛
- انتقال دارایی میان کیف پولهای متعلق به شرکت؛
- پرداخت کارمزد شبکه؛
- نگهداری رمزارز در پایان دوره مالی؛
- کاهش یا افزایش ارزش دارایی حسب سیاست و استاندارد قابل اعمال؛
- و افشای اطلاعات بااهمیت در صورتهای مالی.
برای انجام صحیح این فرآیند باید پاسخ چند سؤال از همان ابتدا مشخص باشد:
- مالک واقعی رمزارز چه شخص یا شرکتی است؟
- هدف از خرید و نگهداری آن چیست؟
- دارایی برای فروش در روال عادی فعالیت نگهداری میشود یا بهعنوان سرمایهگذاری و دارایی شرکت؟
- مبنای تعیین ارزش دارایی چیست؟
- کارمزدها چگونه ثبت میشوند؟
- اسناد قابل اتکای معامله کداماند؟
ارز دیجیتال در حسابداری چه نوع دارایی است؟
یکی از مهمترین بخشهای حسابداری رمزارز، طبقهبندی صحیح آن است. نمیتوان همه داراییهای دیجیتال را بدون بررسی در یک سرفصل واحد قرار داد.
آیا ارز دیجیتال وجه نقد است؟
در تصمیم سال ۲۰۱۹ کمیته تفسیر استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی، رمزارزهای دارای ویژگیهای مورد بررسی «وجه نقد» محسوب نشدند؛ زیرا در زمان بررسی، ویژگیهای متعارف وجه نقد را نداشتند.
در نتیجه، نگهداری بیتکوین یا رمزارز مشابه را نباید صرفاً مانند مانده حساب ارزی شرکت ثبت و تغییرات قیمت آن را بهطور خودکار تسعیر ارز تلقی کرد.
آیا رمزارز دارایی مالی است؟
در همان چارچوب، رمزارز مورد بررسی IFRIC دارایی مالی نیز محسوب نشد؛ زیرا برای دارنده حق قراردادی برای دریافت وجه نقد یا دارایی مالی دیگری از یک طرف مشخص ایجاد نمیکرد.
اما این نتیجه را نباید به همه داراییهای دیجیتال تعمیم داد. برخی توکنها، استیبلکوینها یا ابزارهای دیجیتال ممکن است بر اساس قرارداد و شرایط انتشار، حقوق متفاوتی برای دارنده ایجاد کنند و به تحلیل جداگانه نیاز داشته باشند.
چه زمانی رمزارز موجودی محسوب می شود؟
اگر واحد تجاری رمزارز را برای فروش در روال عادی فعالیت خود نگهداری کند، در چارچوب IFRS ممکن است استاندارد IAS 2 درباره موجودیها قابل اعمال باشد.
این وضعیت بیشتر برای کسبوکارهایی اهمیت دارد که خرید و فروش رمزارز بخشی از فعالیت عادی آنهاست.
چه زمانی دارایی نامشهود مطرح است؟
اگر رمزارز مورد بررسی برای فروش در روال عادی کسبوکار نگهداری نشود و مشمول استاندارد دیگری نیز نباشد، IFRIC استفاده از IAS 38 داراییهای نامشهود را مطرح کرده است.
دلیل آن این است که چنین رمزارزی قابل تفکیک و انتقال است، ماهیت فیزیکی ندارد و برای دارنده حق دریافت تعداد ثابت یا قابل تعیین واحد پولی ایجاد نمیکند.
برای مشاهده تصمیم رسمی میتوانید به راهنمای IFRS درباره نگهداری رمزارزها مراجعه کنید.
استاندارد حسابداری ارزهای دیجیتال چیست؟
در حال حاضر یک استاندارد مستقل IFRS با عنوان «استاندارد حسابداری رمزارز» وجود ندارد؛ اما این به معنی نبود چارچوب حسابداری نیست.
برای بخشی از رمزارزها، IFRIC نحوه استفاده از استانداردهای موجود را مشخص کرده است:
| وضعیت دارایی | رویکرد مطرحشده در IFRS |
|---|---|
| رمزارز برای فروش در روال عادی کسبوکار نگهداری میشود | IAS 2 موجودیها |
| واحد تجاری Broker-Trader واجد شرایط است | مقررات خاص IAS 2 و اندازهگیری ارزش منصفانه پس از کسر مخارج فروش |
| رمزارز مشمول IAS 2 یا استاندارد دیگری نیست | IAS 38 داراییهای نامشهود |
| شناسایی اولیه دارایی مشمول IAS 38 | در ابتدا بر مبنای بهای تمامشده |
| اندازهگیری بعدی دارایی مشمول IAS 38 | براساس مدل بهای تمامشده یا در صورت احراز الزامات، مدل تجدید ارزیابی |
استفاده از مدل تجدید ارزیابی در IAS 38 نیازمند وجود بازار فعال است؛ بنابراین صرف اینکه یک رمزارز در صرافی معامله میشود، بدون بررسی شرایط استاندارد به معنی امکان تجدید ارزیابی آن نیست.
توجه: توضیحات IAS 2 و IAS 38 در این مقاله برای بیان رویکرد IFRS است. شرکت ایرانی هنگام تهیه صورتهای مالی باید استانداردهای حسابداری لازمالاجرا، ماهیت دارایی و سیاست حسابداری متناسب با وضعیت خود را نیز بررسی کند.
آیا تتر هم مانند بیت کوین حسابداری می شود؟
نه لزوماً.
یکی از اشتباهات رایج این است که تمام مواردی که در بازار با عنوان «ارز دیجیتال» شناخته میشوند، از نظر حسابداری یکسان فرض شوند.
تصمیم IFRIC در سال ۲۰۱۹ درباره گروهی از رمزارزها با ویژگیهای مشخص بود؛ از جمله اینکه توسط یک مرجع یا طرف مشخص صادر نشده باشند و برای دارنده حق قراردادی علیه یک طرف دیگر ایجاد نکنند.
بنابراین هنگام بررسی داراییهایی مانند:
- استیبلکوینها؛
- توکنهای دارای پشتوانه؛
- توکنهای دارای حق قراردادی؛
- توکنهای اوراق بهادار؛
- و سایر داراییهای دیجیتال
ابتدا باید شرایط انتشار، حقوق دارنده و ماهیت اقتصادی ابزار بررسی شود.
نام تجاری یا عنوان «رمزارز» بهتنهایی برای تعیین سرفصل حسابداری کافی نیست.
حسابداری خرید ارز دیجیتال چگونه است؟
فرض کنید یک شرکت برای اهداف مجاز و مرتبط با فعالیت خود، دارایی دیجیتال خریداری میکند. ثبت حسابداری به طبقهبندی آن دارایی بستگی دارد.
یک نمونه ساده آموزشی در زمان خرید میتواند چنین ساختاری داشته باشد:
| شرح حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| دارایی دیجیتال / موجودی رمزارز حسب طبقهبندی | مبلغ قابل شناسایی | – |
| بانک / وجه نقد | – | مبلغ پرداختی |
اگر هزینههای مستقیم و قابل انتسابی برای تحصیل دارایی وجود داشته باشد، نحوه برخورد با آنها باید براساس استاندارد قابل اعمال تعیین شود.
بنابراین نباید هر کارمزدی را بدون بررسی مستقیماً هزینه دوره ثبت کرد یا برعکس، تمام کارمزدها را به بهای دارایی اضافه کرد.
حسابداری فروش ارز دیجیتال چگونه است؟
هنگام فروش، دارایی دیجیتال از حسابها خارج میشود و تفاوت میان مبلغ قابل شناسایی حاصل از فروش و مبلغ دفتری دارایی براساس استاندارد و سیاست حسابداری مربوط شناسایی میشود.
مثال ساده
فرض کنید مبلغ دفتری یک دارایی دیجیتال در زمان فروش ۳۰۰ میلیون تومان باشد و شرکت آن را با مبلغ ۳۸۰ میلیون تومان بفروشد.
در یک مثال ساده، نتیجه واگذاری برابر است با:
۳۸۰ میلیون تومان – ۳۰۰ میلیون تومان = ۸۰ میلیون تومان
اما عنوان حساب و نحوه ارائه این مبلغ در صورتهای مالی به ماهیت فعالیت واحد تجاری و استاندارد قابل اعمال بستگی دارد.
به همین دلیل استفاده از عبارت عمومی «سود تسعیر ارز دیجیتال» برای تمام چنین معاملات صحیح نیست.
دریافت رمزارز بابت فروش کالا یا خدمات چگونه ثبت می شود؟
فرض کنید کسبوکاری کالایی میفروشد و خریدار بهجای پرداخت ریال، با توافق طرفین دارایی دیجیتال منتقل میکند.
از دید حسابداری باید دو موضوع از یکدیگر تفکیک شوند:
- معامله اصلی فروش کالا یا ارائه خدمت؛
- دارایی دیجیتالی که در ازای آن دریافت شده است.
در یک نمونه ساده، اگر ارزش قابل اتکای معامله در تاریخ انجام آن ۱۰۰ میلیون تومان باشد، ساختار ثبت میتواند از نظر مفهومی چنین باشد:
| شرح حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| دارایی دیجیتال | ۱۰۰ میلیون تومان | – |
| فروش / درآمد | – | ۱۰۰ میلیون تومان |
این مثال صرفاً برای نشاندادن منطق ثبت است. مالیات، ارزش افزوده، بهای تمامشده کالای فروشرفته و طبقهبندی دارایی دیجیتال باید حسب شرایط واقعی معامله جداگانه بررسی شوند.
پرداخت هزینه یا خرید کالا با رمزارز چگونه ثبت می شود؟
اگر شرکت از دارایی دیجیتال برای خرید کالا، خدمت یا دارایی دیگری استفاده کند، باید هم معامله خرید و هم خروج دارایی دیجیتال بررسی شود.
برای مثال اگر شرکت با بخشی از رمزارز خود تجهیزات خریداری کند:
- دارایی یا هزینه جدید حسب ماهیت معامله شناسایی میشود؛
- دارایی دیجیتال پرداختشده از حساب خارج میشود؛
- تفاوت میان مبلغ دفتری دارایی دیجیتال و ارزش قابل شناسایی معامله حسب استاندارد مربوط تعیین تکلیف میشود.
در نتیجه، پرداخت با رمزارز صرفاً یک «پرداخت بانکی» نیست و ممکن است خروج یک دارایی با ارزش دفتری متفاوت از ارزش روز را نیز به همراه داشته باشد.
کارمزد شبکه در حسابداری ارز دیجیتال چگونه ثبت می شود؟
تراکنشهای بلاکچینی معمولاً با کارمزد همراه هستند. برای ثبت این کارمزد باید ابتدا مشخص شود مربوط به چه رویدادی است.
برای نمونه:
| نوع کارمزد | موضوع قابل بررسی |
|---|---|
| کارمزد خرید دارایی دیجیتال | بررسی قابلیت انتساب به بهای تحصیل طبق استاندارد مربوط |
| کارمزد فروش | بررسی بهعنوان مخارج مرتبط با واگذاری |
| کارمزد انتقال میان کیف پولها | ثبت هزینه یا نحوه برخورد مناسب براساس ماهیت انتقال و سیاست حسابداری |
| کارمزد صرافی | بررسی ارتباط مستقیم آن با خرید، فروش یا ارائه خدمت |
بهتر است کارمزدها بهصورت جداگانه در سوابق ثبت شوند تا در زمان حسابرسی بتوان منشأ و ارتباط آنها با هر تراکنش را مشخص کرد.
انتقال رمزارز بین کیف پول های شرکت چگونه ثبت می شود؟
اگر یک شرکت دارایی دیجیتال را از کیف پول متعلق به خود به کیف پول دیگری که آن هم متعلق به همان شرکت است منتقل کند، صرف انتقال معمولاً به معنی فروش دارایی یا انتقال مالکیت اقتصادی به شخص دیگری نیست.
بنابراین بهتر است سیستم مالی بتواند تفکیک کند که تراکنش:
- فروش به شخص ثالث بوده؛
- پرداخت هزینه بوده؛
- یا صرفاً انتقال داخلی بین کیف پولهای شرکت بوده است.
با این حال، کارمزد شبکهای که برای انتقال داخلی پرداخت شده است یک رویداد اقتصادی جداگانه محسوب میشود و باید ثبت آن بررسی شود.
نحوه ارزش گذاری رمزارز در پایان دوره مالی
یکی از مهمترین چالشهای حسابداری رمزارزها، نوسان شدید قیمت است.
اما بالا یا پایین رفتن قیمت بازار به این معنی نیست که حسابدار میتواند در پایان هر روز ارزش دارایی را دلخواهانه تغییر دهد.
نحوه اندازهگیری بعدی کاملاً به طبقهبندی دارایی و استاندارد مورد استفاده بستگی دارد.
برای مثال:
- دارایی مشمول IAS 38 قواعد اندازهگیری دارایی نامشهود را دنبال میکند؛
- موجودی عادی مشمول IAS 2 قواعد مربوط به موجودی را دارد؛
- Broker-Trader واجد شرایط ممکن است طبق الزامات خاص IAS 2 از ارزش منصفانه پس از کسر مخارج فروش استفاده کند.
بنابراین صرف مشاهده قیمت لحظهای بیتکوین در یک صرافی برای تعیین ثبت حسابداری پایان دوره کافی نیست.
برای حسابداری ارزهای دیجیتال چه مدارکی باید نگهداری شود؟
بلاکچین میتواند سابقه تراکنش را نشان دهد، اما داشتن TXID بهتنهایی برای یک پرونده حسابداری کامل کافی نیست.
برای هر تراکنش بهتر است حداقل اطلاعات زیر نگهداری شود:
- تاریخ و ساعت معامله؛
- نوع دارایی دیجیتال؛
- مقدار دارایی؛
- ارزش ریالی قابل استناد در تاریخ معامله؛
- منبع نرخ مورد استفاده؛
- شناسه تراکنش یا TXID؛
- آدرس کیف پول مبدأ و مقصد؛
- مشخصات صرافی در صورت استفاده؛
- کارمزد شبکه یا صرافی؛
- طرف معامله در صورت امکان شناسایی؛
- قرارداد، فاکتور یا مستند مرتبط با معامله؛
- هدف معامله؛
- و ارتباط تراکنش با سند حسابداری ثبتشده.
این مستندات کمک میکنند یک تراکنش بلاکچینی به یک رویداد واقعی کسبوکار و سپس به سند حسابداری مرتبط شود.
مالیات ارزهای دیجیتال در ایران چگونه است؟
وضعیت مالیاتی رمزارزها در ایران در سالهای اخیر تغییرات مهمی داشته است و دیگر نمیتوان صرفاً گفت «قانون رمزارز هنوز در حال شکلگیری است».
در قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی مصوب ۸ تیر ۱۴۰۴، مفاهیمی مانند «رمزپول»، «رمزارز» و «رمزدارایی» بهصورت صریح وارد قانون شدهاند.
در این قانون، انواع رمزدارایی، رمزپول و رمزارز در کنار برخی داراییهای دیگر در مقررات مالیات بر عایدی سرمایه اشخاص غیرتجاری قرار گرفتهاند.
اما بین شخص تجاری و شخص غیرتجاری باید تفاوت قائل شد. نحوه محاسبه مالیات یک شرکت فعال اقتصادی الزاماً همان قواعدی نیست که برای سرمایهگذاری شخصی یک فرد غیرتجاری اعمال میشود.
همچنین اجرای برخی احکام جدید این قانون به استقرار بسترهای اجرایی پیشبینیشده در قانون وابسته است. بنابراین هنگام محاسبه مالیات یک معامله واقعی باید علاوه بر متن قانون، زمان اجرای حکم، آییننامهها و وضعیت مؤدی نیز بررسی شود.
متن قانون را میتوانید در پایگاه ملی اطلاعرسانی قوانین و مقررات کشور مشاهده کنید.
آیا معاملات رمزارزی باید در سامانه مؤدیان ثبت شوند؟
پاسخ این سؤال به نوع شخص و نوع معامله بستگی دارد و نباید یک حکم واحد برای همه صادر کرد.
در اصلاحات قانونی سال ۱۴۰۴، برای اشخاص تجاری مجاز به خرید و فروش انواع ارز، رمزپول یا رمزدارایی، تکالیف مشخصی در ماده ۱۶ مکرر قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان پیشبینی شده است؛ از جمله صدور صورتحساب الکترونیکی برای معاملات مربوط.
در عین حال، خود قانون برای استقرار بستر اجرایی این تکالیف مهلت تعیین کرده و ماده ۲۸ نیز اجرای برخی الزامات جدید صدور صورتحساب الکترونیکی را به بیست ماه پس از لازمالاجرا شدن قانون موکول کرده است.
بنابراین نباید نتیجه گرفت که هر شرکت دارای یک کیف پول رمزارزی، همین امروز و صرفاً به دلیل داشتن رمزارز باید اطلاعات کیف پول یا تمام تراکنشهای بلاکچینی خود را از طریق یک نرمافزار واسط به سامانه مودیان ارسال کند.
اگر رمزارز در تسویه فروش کالا یا خدمت استفاده شده باشد، تکالیف مربوط به اصل معامله، درآمد، صورتحساب و مالیات آن باید براساس مقررات قابل اعمال به همان کسبوکار بررسی شود.
نقش نرم افزار حسابداری در مدیریت معاملات رمزارزی چیست؟
نرمافزار حسابداری قرار نیست ماهیت حقوقی و حسابداری رمزارز را بهجای حسابدار تشخیص دهد؛ اما میتواند بعد از تعیین سیاست حسابداری مناسب، ثبت و کنترل اطلاعات را سادهتر کند.
یک سیستم مالی مناسب برای کسبوکاری که با دارایی دیجیتال سروکار دارد، بهتر است امکان مدیریت مواردی مانند اینها را فراهم کند:
- تعریف سرفصل مناسب برای دارایی دیجیتال؛
- ثبت خرید و فروش؛
- ثبت کارمزدها؛
- تفکیک طرف حساب؛
- ثبت ارزش ریالی معامله؛
- اتصال سند حسابداری به مستندات معامله؛
- تهیه گردش حساب دارایی دیجیتال؛
- تطبیق مانده حساب با دارایی واقعی تحت کنترل شرکت؛
- و تهیه گزارش موردنیاز حسابدار و مدیر مالی.
برای شرکتهایی که علاوه بر داراییهای دیجیتال، خرید، فروش، موجودی کالا، دریافت و پرداخت و سایر عملیات تجاری را نیز مدیریت میکنند، استفاده از یک نرم افزار حسابداری بازرگانی میتواند به یکپارچگی اطلاعات مالی کمک کند.
البته قابلیتهایی مانند اتصال مستقیم به کیف پول، دریافت خودکار نرخ رمزارز یا ثبت خودکار تراکنشهای بلاکچینی فقط زمانی باید جزو قابلیتهای یک نرمافزار معرفی شوند که واقعاً در آن محصول وجود داشته باشند.
کنترل مانده رمزارز در حسابداری چگونه انجام می شود؟
در پایان هر دوره، فقط مانده دفتر کل کافی نیست. حسابدار باید بتواند دارایی ثبتشده در سیستم را با شواهد واقعی مالکیت و کنترل دارایی تطبیق دهد.
این کنترل میتواند شامل:
- استخراج مانده هر رمزارز از سیستم حسابداری؛
- بررسی موجودی کیف پول یا حساب صرافی؛
- تطبیق مقدار رمزارز ثبتشده با موجودی واقعی؛
- بررسی تراکنشهای در راه؛
- کنترل کارمزدهای ثبتنشده؛
- بررسی خرید و فروشهای نزدیک پایان دوره؛
- و بررسی نرخ یا مبنای اندازهگیری مورد استفاده در صورتهای مالی باشد.
برای مبالغ بااهمیت، موضوع کنترل کلید خصوصی، نحوه دسترسی افراد و اثبات مالکیت کیف پول نیز میتواند بخشی از کنترل داخلی شرکت باشد.
اشتباهات رایج در حسابداری ارزهای دیجیتال
ثبت رمزارز مانند ارز خارجی
بیتکوین و رمزارزهای مشابه را نباید بدون تحلیل ماهیت، مانند دلار یا یورو تلقی کرد و تمام تغییر قیمت آنها را سود و زیان تسعیر ارز نامید.
یکسان دانستن تمام دارایی های دیجیتال
بیتکوین، استیبلکوین، توکن دارای حق قراردادی و سایر داراییهای دیجیتال ممکن است ماهیت اقتصادی متفاوتی داشته باشند.
استفاده از قیمت لحظه ای بدون سیاست مشخص
انتخاب نرخ باید براساس سیاست حسابداری مشخص، منبع قابل اتکا و زمان معامله انجام شود. تغییر تصادفی منبع قیمت باعث کاهش قابلیت اتکای اطلاعات میشود.
ثبت نکردن کارمزدها
کارمزد صرافی و شبکه بخشی از اطلاعات اقتصادی معامله است و نباید به دلیل کوچک بودن یا پرداختشدن با خود رمزارز نادیده گرفته شود.
نداشتن ارتباط میان TXID و سند حسابداری
وجود صدها تراکنش در کیف پول بدون اینکه مشخص باشد هرکدام مربوط به کدام معامله تجاری یا سند حسابداری هستند، در زمان کنترل و حسابرسی مشکل ایجاد میکند.
ثبت انتقال داخلی به عنوان خرید یا فروش
انتقال دارایی بین دو کیف پول متعلق به یک شرکت الزاماً به معنی خرید یا فروش نیست.
فرض اینکه نرم افزار به تنهایی مسئله را حل می کند
طبقهبندی، انتخاب استاندارد و تشخیص آثار مالیاتی نیاز به تصمیم حرفهای دارد. نرمافزار ابزار ثبت، کنترل و گزارش است.
چک لیست حسابدار برای معاملات رمزارزی
- ماهیت دارایی دیجیتال را مشخص کنید.
- هدف شرکت از نگهداری دارایی را تعیین کنید.
- استاندارد و سیاست حسابداری قابل اعمال را مستند کنید.
- منبع مشخص و قابل اتکایی برای نرخ معامله انتخاب کنید.
- برای هر معامله TXID و اطلاعات کیف پول را نگهداری کنید.
- کارمزد شبکه و صرافی را جداگانه ثبت کنید.
- انتقال داخلی کیف پولها را از خرید و فروش تفکیک کنید.
- در پایان دوره، مانده حساب را با دارایی واقعی تطبیق دهید.
- تکالیف مالیاتی را براساس شخصیت مؤدی و نوع فعالیت بررسی کنید.
- تغییرات قوانین مربوط به رمزدارایی را بهصورت دورهای کنترل کنید.
برای چکلیستهای اجرایی و کنترلهای بیشتر میتوانید مقاله نکات مهم حسابداری ارزهای دیجیتال را نیز مطالعه کنید.
سوالات متداول درباره حسابداری ارزهای دیجیتال
ارز دیجیتال در حسابداری در چه حسابی ثبت می شود؟
یک پاسخ ثابت برای تمام داراییهای دیجیتال وجود ندارد. در چارچوب IFRS، رمزارزهای دارای ویژگیهای مورد بررسی IFRIC اگر برای فروش در روال عادی کسبوکار نگهداری شوند میتوانند مشمول IAS 2 باشند و در سایر شرایط مورد بررسی، IAS 38 مطرح میشود. ماهیت هر دارایی باید جداگانه بررسی شود.
آیا بیت کوین دارایی نامشهود است؟
در تصمیم IFRIC، رمزارزهای دارای ویژگیهای مشخص در صورت عدم شمول IAS 2 تحت IAS 38 قرار میگیرند. این نتیجه را نباید بدون بررسی به همه انواع توکن و دارایی دیجیتال تعمیم داد.
آیا تتر هم دارایی نامشهود است؟
نمیتوان صرفاً براساس نام «استیبلکوین» یا «رمزارز» پاسخ قطعی داد. شرایط انتشار، حقوق دارنده و وجود یا عدم وجود حق قراردادی باید بررسی شود.
آیا تغییر قیمت بیت کوین سود و زیان تسعیر ارز است؟
نه لزوماً. رمزارزهای مورد بررسی IFRIC وجه نقد محسوب نشدهاند؛ بنابراین تغییر قیمت آنها را نباید بهطور خودکار همانند تسعیر ارز خارجی ثبت کرد.
کارمزد خرید ارز دیجیتال چگونه ثبت می شود؟
نحوه ثبت به استاندارد قابل اعمال و ارتباط مستقیم کارمزد با تحصیل دارایی بستگی دارد. باید مشخص شود کارمزد بخشی از بهای تحصیل است یا براساس شرایط معامله باید به شکل دیگری شناسایی شود.
انتقال بیت کوین بین دو کیف پول شرکت فروش محسوب می شود؟
صرف انتقال میان دو کیف پول متعلق به یک واحد تجاری معمولاً به معنی انتقال مالکیت اقتصادی به شخص ثالث نیست؛ اما کارمزد شبکه باید جداگانه بررسی و ثبت شود.
برای حسابرسی ارز دیجیتال چه مدارکی لازم است؟
TXID، آدرس کیف پول، تاریخ و ساعت معامله، مقدار دارایی، نرخ و منبع قیمت، کارمزد، مستند صرافی، طرف معامله و ارتباط تراکنش با سند حسابداری از مهمترین اطلاعات قابل نگهداری هستند.
آیا ارز دیجیتال در ایران مالیات دارد؟
قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی مصوب ۱۴۰۴، انواع رمزدارایی، رمزپول و رمزارز را وارد چارچوب قانونی کرده است. با این حال، نحوه تعلق مالیات به شخصیت مؤدی، نوع فعالیت، نوع معامله و زمان استقرار زیرساختهای قانونی بستگی دارد.
آیا معاملات رمزارز باید در سامانه مؤدیان ارسال شوند؟
نمیتوان برای همه افراد و کسبوکارها یک پاسخ یکسان داد. قانون جدید برای برخی اشخاص تجاری مجاز به خرید و فروش رمزدارایی تکالیف مشخصی پیشبینی کرده و اجرای برخی از این تکالیف نیز به استقرار بستر اجرایی و زمان تعیینشده در قانون وابسته است.
آیا برای حسابداری ارزهای دیجیتال نرم افزار جداگانه لازم است؟
الزام عمومی برای استفاده از یک نرمافزار مشخص وجود ندارد. مهم این است که سیستم مالی بتواند سرفصلهای مناسب، ارزش ریالی معامله، گردش دارایی، کارمزدها و مستندات موردنیاز را به شکل قابل کنترل ثبت و گزارش کند.
جمع بندی
حسابداری ارزهای دیجیتال فقط ثبت خرید و فروش بیتکوین یا واردکردن قیمت روز آن در نرمافزار حسابداری نیست. اولین مرحله، شناخت ماهیت دارایی و هدف کسبوکار از نگهداری آن است.
در چارچوب IFRS، برای برخی رمزارزها بسته به شرایط میتواند IAS 2 یا IAS 38 قابل اعمال باشد و نمیتوان تمام رمزارزها را بدون بررسی بهعنوان وجه نقد، ارز خارجی یا دارایی مالی ثبت کرد. استیبلکوینها و توکنهایی که حقوق متفاوتی ایجاد میکنند نیز باید جداگانه تحلیل شوند.
پس از تعیین طبقهبندی، کسبوکار باید خرید، فروش، دریافت یا پرداخت با رمزارز، کارمزد شبکه و انتقال میان کیف پولها را بهدرستی ثبت کند و مدارکی مانند TXID، نرخ معامله، منبع قیمت و اطلاعات کیف پول را نگهداری کند.
از نظر مالیاتی نیز قوانین ایران در سال ۱۴۰۴ تغییرات مهمی درباره رمزداراییها داشتهاند و بعضی از تکالیف جدید به استقرار بستر اجرایی و زمانبندی قانونی وابسته هستند. بنابراین استفاده از مطالب قدیمی یا یک قاعده ثابت برای تمام معاملات رمزارزی میتواند باعث تصمیم اشتباه شود.
در نهایت، ترکیب یک سیاست حسابداری مشخص، مستندسازی کامل معاملات، کنترل دورهای کیف پولها و استفاده صحیح از سیستم مالی، پایه اصلی حسابداری قابل اتکای داراییهای دیجیتال در یک کسبوکار است.
