مقدمه
مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی زمانی معنا پیدا میکند که تفاوت مدل فعالیت این دو نوع کسبوکار را در نظر بگیریم. شرکت بازرگانی معمولاً کالا را خریداری میکند و بدون انجام فرآیند تولید، آن را به فروش میرساند؛ اما شرکت تولیدی مواد اولیه را خریداری کرده و طی یک یا چند مرحله تولید، آنها را به محصول نهایی تبدیل میکند.
همین تفاوت ساده باعث میشود ساختار حسابداری موجودی، هزینهها و بهای تمامشده در شرکت تولیدی پیچیدهتر باشد. در یک شرکت بازرگانی، بخش مهمی از بهای کالا از قیمت خرید و هزینههای مرتبط با تهیه آن شکل میگیرد؛ در حالی که در شرکت تولیدی باید علاوه بر مواد اولیه، هزینه دستمزد مستقیم و سربار تولید نیز در محاسبه بهای محصول در نظر گرفته شود.
به زبان ساده، مسیر کالا در دو نوع کسبوکار متفاوت است:
شرکت بازرگانی:
خرید کالا ← موجودی کالا ← فروش ← بهای تمامشده کالای فروشرفته
شرکت تولیدی:
مواد اولیه ← کالای در جریان ساخت ← کالای ساختهشده ← فروش ← بهای تمامشده کالای فروشرفته
بنابراین در این مقاله، به جای توضیحهای کلی، مهمترین تفاوتهای واقعی این دو نوع حسابداری را از نظر موجودی، هزینه، بهای تمامشده و گزارشهای مورد نیاز بررسی میکنیم.
حسابداری تولیدی چیست؟
حسابداری تولیدی مجموعهای از فرآیندهای ثبت، طبقهبندی، کنترل و گزارش اطلاعات مالی مربوط به فعالیتهای تولیدی است. در این نوع حسابداری، فقط خرید و فروش اهمیت ندارد؛ بلکه باید مشخص شود برای تولید هر محصول چه مقدار مواد، نیروی انسانی و سایر منابع مصرف شده است.
در یک شرکت تولیدی، اطلاعات مالی باید بتوانند پاسخ سؤالهایی مانند موارد زیر را بدهند:
- برای تولید هر محصول چه مقدار مواد مصرف شده است؟
- هزینه دستمزد مستقیم تولید چقدر بوده است؟
- چه میزان سربار به تولید اختصاص یافته است؟
- بهای تمامشده هر محصول چقدر است؟
- چه مقدار مواد اولیه هنوز در انبار باقی مانده است؟
- چه میزان کالای در جریان ساخت وجود دارد؟
- چه مقدار محصول نهایی آماده فروش است؟
به همین دلیل، استفاده از یک نرم افزار حسابداری تولیدی در واحدهای صنعتی و تولیدی میتواند به ثبت منظمتر اطلاعات مواد، هزینهها و بهای تمامشده کمک کند.
سه جزء اصلی هزینه تولید چیست؟
یکی از مهمترین موضوعات در مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی، نحوه تشکیل هزینه محصول است. در شرکت تولیدی معمولاً سه گروه اصلی هزینه در محاسبه بهای تولید نقش دارند.
۱. مواد مستقیم
مواد مستقیم، موادی هستند که بهطور مشخص در ساخت محصول استفاده میشوند و میتوان مصرف آنها را مستقیماً به محصول نسبت داد.
برای مثال، در یک کارخانه تولید میز چوبی، چوب مصرفشده برای ساخت هر میز میتواند یک ماده مستقیم باشد. در یک واحد تولید پوشاک نیز پارچه مصرفشده در دوخت لباس نمونهای از مواد مستقیم است.
ثبت صحیح مواد مستقیم اهمیت زیادی دارد، زیرا افزایش یا کاهش مصرف مواد مستقیماً روی بهای تمامشده محصول اثر میگذارد.
۲. دستمزد مستقیم
دستمزد مستقیم مربوط به نیروی انسانی است که مستقیماً در فرآیند تولید محصول فعالیت میکند.
برای مثال، دستمزد کارگری که روی خط تولید یک محصول فعالیت دارد میتواند در گروه دستمزد مستقیم قرار گیرد.
البته همه حقوق و دستمزدهای کارخانه مستقیم نیستند. حقوق کارکنانی که بهصورت عمومی از فرآیند تولید پشتیبانی میکنند ممکن است در گروه سربار تولید قرار گیرد.
۳. سربار تولید
سربار تولید شامل هزینههایی است که به فرآیند تولید مربوط هستند اما نمیتوان آنها را بهصورت مستقیم و ساده به یک واحد مشخص محصول نسبت داد.
موارد زیر میتوانند بسته به شرایط مجموعه در گروه سربار قرار گیرند:
- استهلاک ماشینآلات تولید
- برق و انرژی مصرفی بخش تولید
- تعمیر و نگهداری تجهیزات
- مواد غیرمستقیم
- دستمزد غیرمستقیم تولید
- برخی هزینههای عمومی بخش تولید
روش تخصیص سربار میتواند روی بهای تمامشده محصولات اثر قابل توجهی داشته باشد؛ بنابراین این بخش یکی از تفاوتهای مهم حسابداری تولیدی با حسابداری بازرگانی محسوب میشود.
مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی از نظر هزینه و بهای تمامشده
حسابداری بازرگانی چیست؟
حسابداری بازرگانی به ثبت و گزارش فعالیتهای مالی کسبوکارهایی مربوط میشود که معمولاً کالا را برای فروش خریداری میکنند و بدون تبدیل آن به محصول جدید، به مشتری میفروشند.
در چنین شرکتی تمرکز اصلی حسابداری روی مواردی مانند خرید کالا، فروش، موجودی انبار، مطالبات مشتریان، بدهی به تأمینکنندگان، دریافت و پرداخت و سود حاصل از فعالیت تجاری است.
برای مثال، یک شرکت ممکن است یک کالا را از تولیدکننده خریداری کرده و با حاشیه سود مشخص به مشتری بفروشد. این شرکت برخلاف کارخانه، نیازی ندارد مواد اولیه، دستمزد مستقیم تولید یا سربار کارخانه را برای ساخت آن کالا محاسبه کند.
در یک کسبوکار بازرگانی، اطلاعات مالی باید پاسخ سؤالهایی مانند موارد زیر را بدهند:
- چه مقدار کالا خریداری شده است؟
- بهای موجودی کالا چقدر است؟
- چه مقدار کالا فروخته شده است؟
- بهای تمامشده کالای فروشرفته چقدر است؟
- سود ناخالص حاصل از فروش چقدر است؟
- مشتریان چه مقدار بدهکار هستند؟
- شرکت چه میزان به تأمینکنندگان بدهکار است؟
برای مدیریت این فرآیندها میتوان از نرم افزار حسابداری بازرگانی استفاده کرد تا اطلاعات خرید، فروش، موجودی و حساب مشتریان در یک ساختار منظم ثبت شوند.
تفاوت اصلی موجودی در حسابداری تولیدی و بازرگانی
یکی از بنیادیترین موارد در مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی، نوع موجودیهایی است که در هر کسبوکار مدیریت میشوند.
شرکت بازرگانی معمولاً کالایی را خریداری میکند که برای فروش آماده است. بنابراین بخش مهم موجودی آن را «کالای آماده برای فروش» تشکیل میدهد.
اما در شرکت تولیدی، کالا قبل از رسیدن به مرحله فروش چند وضعیت مختلف را طی میکند.
موجودی مواد اولیه
مواد اولیه، اقلامی هستند که هنوز وارد فرآیند تولید نشدهاند و در انبار نگهداری میشوند.
برای مثال، در یک کارخانه تولید مبلمان، چوب و برخی قطعات مصرفی میتوانند بخشی از موجودی مواد اولیه باشند.
کالای در جریان ساخت
کالای در جریان ساخت یا Work in Process مربوط به محصولاتی است که فرآیند تولید آنها شروع شده اما هنوز تکمیل نشدهاند.
برای مثال، محصولی که مواد اولیه آن مصرف شده و بخشی از عملیات تولید روی آن انجام شده اما هنوز آماده فروش نیست، در این گروه قرار میگیرد.
کالای ساختهشده
پس از تکمیل فرآیند تولید، محصول به موجودی کالای ساختهشده منتقل میشود. این کالا آماده فروش است اما تا زمانی که فروخته نشده، همچنان بخشی از موجودی شرکت محسوب میشود.
بنابراین مسیر موجودی در شرکت تولیدی معمولاً طولانیتر و پیچیدهتر از شرکت بازرگانی است.
تفاوت انواع موجودی در حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی
تفاوت بهای تمامشده در حسابداری تولیدی و بازرگانی
هر دو نوع کسبوکار در نهایت باید بهای تمامشده کالای فروشرفته را مشخص کنند، اما مسیر رسیدن به این عدد با یکدیگر متفاوت است.
بهای تمامشده در شرکت بازرگانی
در یک شرکت بازرگانی، کالا بهصورت آماده خریداری میشود. بنابراین بهای کالا عمدتاً از بهای خرید و هزینههای قابل انتساب برای رساندن کالا به محل و وضعیت مورد نظر تشکیل میشود.
زمانی که کالا فروخته میشود، بهای مربوط به آن از موجودی خارج و به بهای تمامشده کالای فروشرفته منتقل میشود.
بهای تمامشده در شرکت تولیدی
در شرکت تولیدی، محصول ابتدا وجود خارجی ندارد و باید ساخته شود. بنابراین هزینه مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار تولید در طول فرآیند تولید تجمیع میشوند.
این هزینهها ابتدا میتوانند در کالای در جریان ساخت قرار گیرند و پس از تکمیل محصول به کالای ساختهشده منتقل شوند. هنگامی که محصول فروخته میشود، بهای مربوط به آن به بهای تمامشده کالای فروشرفته منتقل خواهد شد.
به همین دلیل محاسبه بهای تمامشده در واحدهای تولیدی معمولاً نیازمند اطلاعات بیشتری نسبت به یک شرکت بازرگانی است.
یک مثال ساده از تفاوت حسابداری تولیدی و بازرگانی
فرض کنیم دو شرکت در نهایت کالایی با بهای ۱۰ میلیون تومان برای فروش دارند.
شرکت بازرگانی
شرکت کالا را به قیمت ۱۰ میلیون تومان خریداری کرده است. در یک مثال ساده، همین مبلغ مبنای اصلی بهای کالا خواهد بود.
شرکت تولیدی
شرکت کالا را خریداری نکرده و خودش آن را تولید کرده است:
| جزء هزینه تولید | مبلغ نمونه |
|---|---|
| مواد مستقیم | ۶,۰۰۰,۰۰۰ تومان |
| دستمزد مستقیم | ۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان |
| سربار تولید | ۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان |
| جمع هزینه تولید | ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان |
در هر دو مثال، محصول ممکن است در نهایت با بهای ۱۰ میلیون تومان وارد موجودی شود؛ اما روش شکلگیری این عدد کاملاً متفاوت است.
در شرکت بازرگانی، بهای کالا عمدتاً از خرید شکل گرفته، اما در شرکت تولیدی این عدد حاصل تجمیع هزینههای مختلف فرآیند تولید است.
این تفاوت یکی از مهمترین نکاتی است که در مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی باید به آن توجه کرد.
آیا حسابداری تولیدی همیشه پیچیدهتر از حسابداری بازرگانی است؟
در بسیاری از موارد، حسابداری تولیدی به دلیل وجود مواد اولیه، کالای در جریان ساخت، سربار و فرآیند محاسبه بهای تمامشده پیچیدگی بیشتری دارد. با این حال نمیتوان گفت هر شرکت تولیدی الزاماً از هر شرکت بازرگانی پیچیدهتر است.
یک شرکت بازرگانی بزرگ با چندین انبار، تعداد بالای کالا، خرید خارجی، معاملات ارزی و حجم بالای مشتریان نیز میتواند ساختار مالی پیچیدهای داشته باشد.
بنابراین تفاوت اصلی را باید در ماهیت فرآیند اقتصادی جستوجو کرد؛ شرکت تولیدی باید هزینه تبدیل مواد به محصول را نیز محاسبه کند، در حالی که شرکت بازرگانی بیشتر بر خرید، نگهداری و فروش کالا تمرکز دارد.
جدول مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی
برای اینکه مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی روشنتر شود، میتوان مهمترین تفاوتهای این دو را در یک جدول خلاصه کرد:
| معیار مقایسه | حسابداری تولیدی | حسابداری بازرگانی |
|---|---|---|
| فعالیت اصلی | تبدیل مواد اولیه به محصول نهایی | خرید کالا و فروش آن بدون فرآیند تولید |
| مواد اولیه | از اجزای مهم موجودی است | معمولاً به مفهوم تولیدی وجود ندارد |
| کالای در جریان ساخت | وجود دارد | معمولاً وجود ندارد |
| کالای ساختهشده | پس از تکمیل تولید ایجاد میشود | کالا بهصورت آماده خریداری میشود |
| مواد مستقیم | در محاسبه هزینه تولید اهمیت دارد | به این مفهوم مطرح نیست |
| دستمزد مستقیم تولید | یکی از اجزای هزینه تولید است | معمولاً جزء بهای تولید کالا نیست |
| سربار تولید | باید شناسایی و به تولید تخصیص داده شود | سربار تولید وجود ندارد |
| بهای تمامشده | از فرآیند تولید و هزینههای تبدیل شکل میگیرد | عمدتاً از بهای خرید و هزینههای قابل انتساب به کالا شکل میگیرد |
| پیچیدگی موجودی | معمولاً بیشتر است | معمولاً سادهتر است |
| گزارشهای مدیریتی مهم | بهای تولید، مصرف مواد، سربار، ضایعات و عملکرد تولید | خرید، فروش، موجودی کالا، حاشیه سود و مطالبات |
چرخه موجودی در حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی
یکی از بهترین راهها برای درک تفاوت این دو سیستم، دنبال کردن مسیر موجودی از زمان خرید تا فروش است.
چرخه موجودی در شرکت بازرگانی
شرکت بازرگانی کالا را با هدف فروش خریداری میکند. بنابراین یک چرخه ساده میتواند به شکل زیر باشد:
خرید کالا ← موجودی کالا ← فروش کالا ← بهای تمامشده کالای فروشرفته
برای مثال، یک شرکت پخش ممکن است ۱۰۰ دستگاه کالا خریداری کند و آنها را در انبار قرار دهد. با فروش بخشی از این کالاها، بهای مربوط به اقلام فروختهشده از موجودی خارج و به بهای تمامشده کالای فروشرفته منتقل میشود.
چرخه موجودی در شرکت تولیدی
در شرکت تولیدی مسیر طولانیتر است:
خرید مواد اولیه ← موجودی مواد اولیه ← کالای در جریان ساخت ← کالای ساختهشده ← فروش ← بهای تمامشده کالای فروشرفته
در این فرآیند ابتدا مواد از انبار برای تولید مصرف میشوند. با شروع تولید، هزینههای مربوط به مواد، دستمزد و سربار در فرآیند ساخت محصول قرار میگیرند. پس از تکمیل، محصول به موجودی کالای ساختهشده منتقل میشود و در نهایت هنگام فروش، بهای مربوط به آن به هزینه دوره تبدیل میشود.
همین چرخه چندمرحلهای یکی از دلایل اصلی پیچیدگی بیشتر حسابداری موجودی در بسیاری از واحدهای تولیدی است.
شباهتهای حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی
با وجود تفاوتهایی که بررسی کردیم، این دو نوع حسابداری اصول مشترک زیادی نیز دارند. هر دو بخشی از سیستم اطلاعات مالی کسبوکار هستند و در نهایت باید وضعیت مالی و نتیجه عملکرد مجموعه را نشان دهند.
ثبت درآمد و هزینه
هم شرکت تولیدی و هم شرکت بازرگانی درآمدهای حاصل از فروش و هزینههای فعالیت خود را ثبت میکنند تا امکان محاسبه نتیجه عملکرد دوره فراهم شود.
مدیریت حساب مشتریان و تأمینکنندگان
هر دو نوع کسبوکار ممکن است خرید و فروش اعتباری داشته باشند. بنابراین کنترل حسابهای دریافتنی، حسابهای پرداختنی و مانده طرف حسابها در هر دو اهمیت دارد.
کنترل موجودی
هر دو نوع شرکت با موجودی سروکار دارند؛ اما نوع موجودی متفاوت است. شرکت بازرگانی بیشتر موجودی کالای آماده فروش دارد، در حالی که شرکت تولیدی علاوه بر محصول نهایی میتواند مواد اولیه و کالای در جریان ساخت نیز داشته باشد.
محاسبه بهای تمامشده کالای فروشرفته
در هر دو مدل، پس از فروش کالا باید بهای مربوط به آن در محاسبه سود ناخالص در نظر گرفته شود. تفاوت اصلی در نحوه شکلگیری این بها قبل از فروش است.
تهیه صورتهای مالی
هر دو کسبوکار برای گزارش وضعیت مالی خود به اطلاعات مورد نیاز برای تهیه صورتهای مالی مانند صورت وضعیت مالی و صورت سود و زیان نیاز دارند.
شباهتها و تفاوتهای حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی
تفاوت گزارشهای مدیریتی در شرکت تولیدی و بازرگانی
یکی دیگر از بخشهای مهم در مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی، نوع گزارشهایی است که مدیران برای تصمیمگیری نیاز دارند.
گزارشهای مهم در شرکت تولیدی
- بهای تمامشده هر محصول
- مصرف مواد اولیه
- موجودی مواد اولیه
- کالای در جریان ساخت
- موجودی محصول نهایی
- هزینه دستمزد مستقیم
- سربار تولید
- ضایعات و مصرف مازاد مواد
- مقایسه هزینه واقعی و استاندارد در صورت استفاده از این روش
این گزارشها کمک میکنند مدیر متوجه شود هزینه تولید چگونه شکل گرفته و کدام بخش از فرآیند تولید بیشترین تأثیر را بر بهای محصول دارد.
گزارشهای مهم در شرکت بازرگانی
- خرید کالا
- فروش به تفکیک کالا یا مشتری
- موجودی انبار
- بهای تمامشده کالای فروشرفته
- حاشیه سود فروش
- مانده مشتریان
- مانده تأمینکنندگان
- گردش کالا
- دریافتها و پرداختها
در شرکت بازرگانی تمرکز بیشتری روی سرعت گردش موجودی، خرید مناسب، فروش و حاشیه سود تجاری وجود دارد.
تفاوت سود ناخالص در حسابداری تولیدی و بازرگانی
در هر دو نوع کسبوکار میتوان سود ناخالص را به شکل کلی از تفاوت فروش و بهای تمامشده کالای فروشرفته به دست آورد:
سود ناخالص = فروش خالص − بهای تمامشده کالای فروشرفته
اما نکته مهم این است که بهای تمامشده کالای فروشرفته در این دو کسبوکار از مسیر متفاوتی شکل گرفته است.
در شرکت بازرگانی، بهای کالا عمدتاً از خرید کالا و هزینههای قابل انتساب مرتبط با آن ایجاد میشود؛ در حالی که در شرکت تولیدی، هزینههای تبدیل مواد به محصول نیز باید در بهای موجودی تولیدشده لحاظ شوند.
برای مطالعه اصول عمومی مربوط به تعیین هزینه موجودی و هزینههای تبدیل میتوان به استاندارد IAS 2 درباره موجودیها نیز مراجعه کرد.
اشتباهات رایج در مقایسه حسابداری تولیدی و بازرگانی
اشتباه اول: تفاوت را فقط در نوع فروش بدانیم
هر دو مجموعه میتوانند کالا بفروشند. تفاوت مهم قبل از فروش و در نحوه تهیه کالا شکل میگیرد؛ یک شرکت کالا را خریداری میکند و دیگری آن را تولید میکند.
اشتباه دوم: همه هزینههای کارخانه را هزینه تولید بدانیم
وجود یک هزینه در کارخانه به این معنا نیست که الزاماً جزء هزینه تولید محصول است. هزینهها باید بر اساس ماهیت، ارتباط با تولید و اصول حسابداری مربوط طبقهبندی شوند.
اشتباه سوم: مواد اولیه و کالای آماده فروش را یکسان در نظر بگیریم
مواد اولیه هنوز وارد فرآیند تولید نشدهاند، در حالی که کالای ساختهشده آماده فروش است. این دو مرحله از نظر حسابداری موجودی تفاوت دارند.
اشتباه چهارم: کالای در جریان ساخت را نادیده بگیریم
در پایان دوره ممکن است بخشی از محصولات هنوز تکمیل نشده باشند. این محصولات نباید به اشتباه بهعنوان محصول نهایی یا مواد اولیه ثبت شوند.
اشتباه پنجم: حسابداری تولیدی را همان حسابداری مالی بدانیم
واحد تولیدی علاوه بر ثبتهای عمومی مالی به اطلاعات دقیقتری درباره مواد، دستمزد، سربار، تولید و بهای تمامشده نیاز دارد. به همین دلیل ساختار اطلاعات مورد نیاز آن گستردهتر است.
چه نرم افزار حسابداری برای شرکت تولیدی مناسب است؟
یک شرکت تولیدی بهتر است هنگام انتخاب نرمافزار فقط امکانات عمومی ثبت سند، خرید و فروش را بررسی نکند. قابلیتهای مرتبط با فرآیند تولید نیز اهمیت دارند.
از جمله مواردی که باید بررسی شوند:
- مدیریت مواد اولیه
- کنترل کالای در جریان ساخت و محصول نهایی متناسب با ساختار مجموعه
- محاسبه بهای تمامشده
- ثبت مواد، دستمزد و سربار
- کنترل ضایعات
- ارتباط انبار و تولید
- گزارشهای مالی و تولیدی
مهم است که قبل از خرید، فرآیند واقعی تولید شرکت در نسخه نمایشی نرمافزار آزمایش شود و فقط به وجود نام یک قابلیت در فهرست امکانات اکتفا نشود.
چه نرم افزار حسابداری برای شرکت بازرگانی مناسب است؟
در یک شرکت بازرگانی، تمرکز اصلی نرمافزار باید روی مدیریت خرید و فروش، موجودی کالا، حساب مشتریان و تأمینکنندگان و گزارشهای تجاری باشد.
امکانات مهم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- ثبت خرید و فروش
- مدیریت موجودی کالا
- کنترل چند انبار در صورت نیاز
- مدیریت حساب مشتریان و تأمینکنندگان
- دریافت و پرداخت
- گزارش گردش کالا
- بررسی فروش و حاشیه سود
بنابراین انتخاب نرمافزار باید بر اساس ماهیت فعالیت شرکت انجام شود؛ وجود امکانات تولیدی برای یک کسبوکار صرفاً بازرگانی ممکن است ضرورتی نداشته باشد، همانطور که یک سیستم صرفاً بازرگانی ممکن است پاسخگوی نیازهای یک کارخانه نباشد.
اگر یک شرکت هم تولیدی و هم بازرگانی باشد چه اتفاقی میافتد؟
برخی شرکتها فقط در یکی از این دو گروه قرار نمیگیرند. برای مثال، یک شرکت ممکن است بخشی از محصولات را خودش تولید کند و در کنار آن، تعدادی کالای آماده را نیز برای فروش خریداری کند.
در چنین شرایطی سیستم حسابداری باید بتواند دو جریان را از یکدیگر تفکیک کند:
- کالاهایی که از مسیر تولید به محصول نهایی تبدیل شدهاند.
- کالاهایی که بهصورت آماده برای فروش خریداری شدهاند.
تفکیک صحیح این دو جریان برای کنترل موجودی، محاسبه بهای تمامشده و تحلیل سودآوری اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول درباره مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی
مهمترین تفاوت حسابداری تولیدی و بازرگانی چیست؟
مهمترین تفاوت در نحوه تهیه کالا و شکلگیری بهای تمامشده است. شرکت بازرگانی کالا را برای فروش خریداری میکند، اما شرکت تولیدی مواد اولیه را طی فرآیند تولید به محصول تبدیل میکند.
آیا شرکت بازرگانی بهای تمامشده دارد؟
بله. شرکت بازرگانی نیز بهای تمامشده کالای فروشرفته دارد، اما نحوه شکلگیری بهای کالا با شرکت تولیدی متفاوت است.
کالای در جریان ساخت در حسابداری بازرگانی وجود دارد؟
در فعالیت بازرگانی معمول که کالا بهصورت آماده برای فروش خریداری میشود، کالای در جریان ساخت مطرح نیست. این مفهوم مربوط به محصولی است که فرآیند تولید آن آغاز شده اما هنوز کامل نشده است.
چرا محاسبه بهای تمامشده در شرکت تولیدی پیچیدهتر است؟
زیرا علاوه بر مواد اولیه باید هزینههایی مانند دستمزد مستقیم و سربار تولید نیز شناسایی و بر اساس روش مناسب در هزینه محصول لحاظ شوند.
آیا یک شرکت میتواند هم تولیدی و هم بازرگانی باشد؟
بله. برخی شرکتها هم محصول تولید میکنند و هم کالاهای آماده را برای فروش خریداری میکنند. در چنین مجموعهای تفکیک صحیح گردش کالاهای تولیدی و بازرگانی اهمیت زیادی دارد.
برای شرکت تولیدی و بازرگانی باید نرم افزار متفاوتی انتخاب کنیم؟
لزومی ندارد همیشه دو نرمافزار کاملاً جدا وجود داشته باشد، اما سیستم انتخابشده باید قابلیتهای متناسب با ماهیت فعالیت مجموعه را داشته باشد. شرکت تولیدی به امکانات مرتبط با تولید و بهای تمامشده نیاز دارد، در حالی که در شرکت بازرگانی خرید، فروش و مدیریت موجودی کالای آماده اهمیت بیشتری دارد.
جمعبندی
در مقایسه حسابداری تولیدی و حسابداری بازرگانی مهمترین نکته این است که هر دو سیستم در نهایت اطلاعات مالی کسبوکار را ثبت و گزارش میکنند، اما مسیر رسیدن کالا به مرحله فروش در آنها متفاوت است.
شرکت بازرگانی کالا را بهصورت آماده خریداری کرده و برای فروش نگهداری میکند؛ در حالی که شرکت تولیدی مواد اولیه را وارد فرآیند تولید کرده و هزینه مواد، دستمزد و سربار را برای تعیین بهای محصول محاسبه میکند.
به همین دلیل، شرکت تولیدی معمولاً با موجودی مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و کالای ساختهشده سروکار دارد، در حالی که ساختار موجودی یک شرکت بازرگانی بیشتر حول کالای خریداریشده برای فروش شکل میگیرد.
شناخت این تفاوتها نهتنها برای ثبت صحیح اطلاعات مالی اهمیت دارد، بلکه هنگام انتخاب نرمافزار حسابداری نیز ضروری است. سیستمی که برای یک شرکت بازرگانی مناسب است، ممکن است امکانات کافی برای محاسبه بهای تمامشده و مدیریت فرآیند تولید یک کارخانه را نداشته باشد.
